Serce, które tyka równo,
jest sercem zepsutym.
Przy tętnie sześćdziesiąt uderzeń na minutę odstępy między uderzeniami nie wynoszą równo tysiąc milisekund. Raz 980, raz 1040, raz 995. Ta nierówność ma nazwę — zmienność rytmu serca, HRV — i wbrew intuicji jest oznaką sprawności, a nie usterki. Metronom w klatce piersiowej to zły znak.
Gaz i hamulec
Rytmem serca sterują dwie gałęzie układu autonomicznego, ciągnące w przeciwne strony. Współczulna jest gazem — przyspiesza. Przywspółczulna, przez nerw błędny, jest hamulcem — zwalnia. Zdrowy układ używa hamulca bez przerwy: przyspiesza na wdechu, zwalnia na wydechu, reaguje na wstanie z łóżka, na kawę, na myśl o jutrzejszym starcie. HRV mierzy głównie pracę hamulca.
Liczba, którą pokazuje Twój zegarek, to najczęściej RMSSD — miara różnic między kolejnymi uderzeniami. Im więcej tej korekty, tym więcej zapasu regulacyjnego. Sztywny rytm znaczy, że układ jest czymś zajęty: infekcją, niedospaniem, wczorajszym treningiem albo stresem, który nie ma nic wspólnego z bieganiem.
Trzy rzeczy, które widać w danych
| Co | Co robi z HRV | Ile to waży |
|---|---|---|
| Alkohol | Mniej hamulca, więcej gazu. Wskaźnik regeneracji spada o 9,3 / 24,0 / 39,2 punktu przy małej / średniej / dużej dawce | Duża próba; efekt nawet przy małych dawkach, forma i młody wiek nie chronią |
| Nadchodząca infekcja | Spadek często wyprzedza objawy | ⚠ Ten sam kształt co po alkoholu — pojedyncza doba jest nierozstrzygalna |
| Wiek | 25-latek: 80–120 ms. 55-latek o umiarkowanej formie: 25–45 ms | Obaj zdrowi. Porównywanie się z kimkolwiek nie ma sensu |
Jeszcze jedna liczba, która zaskakuje: po mocniejszym wieczorze baza wraca nie nazajutrz, tylko po trzech–czterech dobach. Przez większość tygodnia patrzysz więc na dane, w których siedzi sobota — i łatwo wziąć ten ogon za przetrenowanie.
Wyższe nie zawsze znaczy lepsze
To jest najciekawsza rzecz, jaką znalazłem, i przeczy temu, co sugeruje większość aplikacji. U biegaczy doprowadzonych do funkcjonalnego przeciążenia tygodniowe średnie HRV rosły, a nie spadały. Stary model mówił dokładnie odwrotnie: że spadek wskaźników przywspółczulnych zwiastuje przetrenowanie.
Skutek praktyczny: ta sama rosnąca krzywa może znaczyć „świetnie się adaptujesz” albo „wjeżdżasz w przeciążenie”. Sama liczba tego nie rozróżni. Rozróżnia ją pomiar w dwóch pozycjach: wysokie HRV w leżeniu przy słabej odpowiedzi na wstanie, do tego spadająca forma — to jest klasyczny podpis przeciążenia. W badaniu stukilometrowego ultramaratonu marszowego wolniejsi zawodnicy mieli większy spadek napędu przywspółczulnego przy zmianie pozycji.
Twoja liczba nic nie znaczy bez Twojego pasma
Skoro dwóch zdrowych ludzi może mieć 100 i 30, jedyny sensowny punkt odniesienia to Twoja własna historia. W UltraFlow liczę bazę z okna kroczącego sześćdziesięciu dni i rysuję pasmo normy jako średnią plus minus jedno odchylenie standardowe.
I tu jest szczegół, który kosztował mnie błąd: średnia i pasmo mają różne progi dojrzałości. Średnia jest sensowna po czternastu dobach. Pasmo potrzebuje trzydziestu — bo przy krótszej serii jedna doba-artefakt potrafi rozdmuchać je dwukrotnie. Pokazanie komuś „normy” zbudowanej z czternastu nocy znaczy narysowanie granicy, która jutro będzie w innym miejscu. Metodę odporną na to wybrał u mnie pomiar na ośmiu kontach, nie teoria.
Mój system liczy dziś moją bazę na 43,8 ms. Runalyze dla tej samej osoby tego samego dnia podaje 39,86.
Piszę o tym, zamiast udawać, że problemu nie ma, bo to pokazuje coś ważniejszego niż sama różnica: baza zależy od okna i metody liczenia. Dopóki trzymasz się jednego źródła i jednego urządzenia, trend jest wiarygodny. Porównywanie liczb z dwóch systemów albo dwóch zegarków — nie. Badania walidacyjne mówią zresztą to samo: nadgarstkowy czujnik optyczny systematycznie zawyża RMSSD, ale zgodność względna jest bardzo wysoka, więc nadaje się do śledzenia własnego trendu i nie nadaje do porównań między urządzeniami.
Ile z tego przekłada się na trening
Uczciwie: przewaga jest, ale skromna i niejednoznaczna. Trening sterowany HRV wypadł lepiej od planu z góry dla wskaźników nerwu błędnego, ale nie dla tętna spoczynkowego. Dla pułapu tlenowego efekt był mały i największy u amatorów oraz u kobiet. Inna meta-analiza nie znalazła różnicy w ogóle. A najbardziej trzeźwiąca obserwacja jest taka, że grupy sterowane HRV robiły po prostu mniej sesji o wysokiej intensywności — więc korzyść może pochodzić z „nie przeforsuj się”, a nie z magii wskaźnika.
Dlatego u mnie HRV nigdy nie orzeka samo. Jest jednym z sygnałów obok tętna spoczynkowego, snu i obciążenia — i ma prawo powiedzieć „dziś nie”, ale nie ma prawa przepisać bloku. Więcej o tej granicy napisałem w tekście o tym, ile z korzyści gór widać w danych; podstawy, na których liczę, zebrałem na stronie badań.
Sprawdź to na własnych danych — 14 dni za darmo
Pasmo Twojej normy, liczone z Twoich sześćdziesięciu ostatnich dób, a nie ze średniej populacyjnej. Werdykt, który mówi wprost, kiedy liczba wypadła poza pasmo i co z tym zrobić dziś. 14 dni za darmo, karta na start, anulujesz w każdej chwili.
Źródła
Źródła: osiem pozycji — alkohol, przeciążenie, ultramaraton, trening sterowany HRV, walidacja urządzeń.